Een theoretische verdieping
PDCA en Japanse ­kwaliteitsmethoden
PDCA en Japanse ­kwaliteitsmethoden

De PDCA-cyclus geldt al decennialang als fundament voor kwaliteits- en procesverbetering. Maar wat maakt deze methode zo krachtig en hoe komt die kracht tot uiting in typisch Japanse kwaliteitsbenaderingen? In dit artikel wordt PDCA niet alleen theoretisch toegelicht, maar ook praktisch verbonden met methoden als het Toyota Productie Systeem, 5S, visueel management en change point management. Daarbij staat één rode draad centraal: continu verbeteren werkt alleen als structuur en cultuur samenkomen. Met concrete voorbeelden laat dit artikel zien hoe PDCA uitgroeit van een model tot een diepgewortelde mindset die organisaties helpt leren, verbeteren en duurzaam presteren.

Door Leo Kerklaan
Dit artikel is gepubliceerd in Kwaliteit in Bedrijf 04-2026,

We beginnen met de welbekende PDCA-­cyclus. De PDCA-cyclus (ook wel Deming-cirkel genoemd) is een iteratief verbeterproces, gebaseerd op de wetenschappelijke methode. Hierbij formuleert men op basis van een hypothese eerst plannen (Plan), voert men tests of verbeteringen uit (Do), evalueert men de resultaten (Check) en past men standaarden aan of plant men vervolgstappen (Act). Deming introduceerde dit model in de jaren ’50 – voortbouwend op werk van Walter Shewhart – voor kwaliteits- en procesverbetering. Doordat de PDCA-cyclus steeds opnieuw doorlopen wordt, stimuleert PDCA continu verbeteren: de mensen in de organisatie leren door resultaten te analyseren, op basis van feiten (Check) verbeterpunten te vinden en daarop bij te sturen (Act). Dit bevordert het leervermogen van een bedrijf – men bouwt voort op ervaringen – en helpt standaarden te verankeren.

Wat maakt PDCA zo krachtig?

Wat PDCA in feite doet is zorgen voor duurzame continue verbetering, standaardiseren van processen en het creëren van een gestructureerde leercultuur. Van Deming is bekend dat hij na de Tweede Wereldoorlog zijn denkbeelden ook in Japan heeft gedoceerd. Daarom is het interessant om eens te kijken of de PDCA-cirkel is terug te vinden in enkele kwaliteitsmethoden die wij als ‘typisch Japans’ zijn gaan zien.

Waarom is PDCA zo krachtig? Omdat het niet uitgaat van grote sprongen, maar van kleine leerstappen. En omdat het denken en doen aan elkaar koppelt. In plaats van blind actie ondernemen of eindeloos analyseren, zorgt PDCA voor een rustige balans en structuur. Dat maakt het bij uitstek geschikt voor kwaliteitszorg. Het past bij de kwaliteitsdiscipline. Maar er is wel een ‘condition sine qua non’.

Betrokkenheid: de sleutel tot succes

Want in de praktijk blijkt dat PDCA alleen werkt met voldoende betrokkenheid (eigenaarschap) van medewerkers. Zonder draagvlak wordt het periodiek doorlopen van de cirkel snel een papieren exercitie. Het succes van kwaliteitssystemen blijkt niet zozeer te liggen in de procedures zelf, maar in het scheppen van betrokkenheid en eigenaarschap.

Iets dat we eigenlijk wel weten. Maar hoe ga je ermee om? Zorg ervoor dat vakmensen uit de praktijk zelf invloed hebben op het proces en het eindresultaat. Keren organisaties na het doorlopen van de cyclus terug naar een nieuwe Plan-fase met gedegen analyses én betrokkenheid? Dan vormt PDCA een krachtig fundament voor gestructureerde procesverbetering en organisatorisch leren.

PDCA in Japanse kwaliteitsmethoden

De conclusie kan niet anders zijn dan dat PDCA een universeel verbeterprincipe is. Het ligt in de lijn dat het ook in andere benaderingen zijn toepassing krijgt. Dat gaan we nu bekijken; zoals gezegd voor een aantal kwaliteitsmethoden die uit Japan afkomstig zijn. Is Demings PDCA-cirkel daarin terug te vinden?

Toyota Productie Systeem (TPS)

Het Toyota Productie Systeem (TPS) is de oorsprong van lean manufacturing en bouwt voort op de PDCA-gedachte. TPS is ontwikkeld door Sakichi en Kiichiro Toyoda en Taiichi Ohno bij Toyota en is gebaseerd op het grondprincipe van verspilling elimineren.

Jidoka en Just-In-Time: de pijlers van TPS

Sakichi Toyoda introduceerde al rond 1900 met zijn automatische weefgetouw het concept van Jidoka (automatisering met menselijke controle) waarbij onregelmatigheden meteen worden herkend en de machine stilgezet kan worden. In de jaren ‘30 ontwikkelde Kiichiro Toyoda de Just-In-Time filosofie die later door Taiichi Ohno werd geperfectioneerd tot het synchroniseren van alle productiestappen zodat er alleen geproduceerd wordt wat, wanneer en in de hoeveelheid nodig is. Samen vormen Jidoka en Just-In-Time de twee pijlers van TPS. Het primaire doel van TPS is voertuigen snel, goedkoop en met hoge kwaliteit te leveren door onnodige (verspillende) activiteiten te elimineren en doorlopend te verbeteren.

Kaizen: continu verbeteren als kern van TPS

Hierbij staat dagelijks Kaizen centraal: elke medewerker wordt aangemoedigd om kleine verbeteringen door te voeren. Toyota zelf stelt dat alle afdelingen ‘dag en nacht’ Kaizen toepassen op het TPS om ‘voort­durende evolutie te garanderen’. PDCA is bij Toyota dus ingebakken in de cultuur. Het wordt niet gezien als een formele methode of een methode die van buiten is opgelegd; het is een continu leerproces dat van binnenuit komt.

Structuur en cultuur: de kracht van TPS

Structuur en organisatie van TPS reflecteren deze principes: er gelden gestandaardiseerde werkprocedures, veel visuele hulpmiddelen (zoals kanbankaarten en Andon-lampjes voor status-identificatie), en ‘go and see for yourself’ (genchi genbutsu – niet vertrouwen op indirecte informatie). Het gedrag wordt gekenmerkt door respect voor mensen en een focus op groepsevenementen, zoals dagelijkse besprekingen waarbij men elkaar in enkele minuten op de hoogte brengt van de belangrijkste informatie.

PDCA als mindset binnen TPS

Door dit alles wordt het binnen het TPS mogelijk om de PDCA-cyclus te laten lopen. Men plant verbeteracties (Plan), voert ze kleinschalig uit (Do), controleert direct de uitkomst (Check) en borgt vervolgens de nieuwe werkwijze als standaard (Act). Het industriële proces is dus op geen enkel moment ongecontroleerd, ook al worden de medewerkers intensief betrokken en volgt men de suggesties die ze doen. PDCA is in Toyota’s productiesysteem meer dan een methode; eerder is het een mindset die in het DNA van het bedrijf verankerd is. Deze combinatie van structuur (standaardwerk, continue stromen) en cultuur (probleemgerichtheid, verbetermentaliteit) maakt TPS tot een krachtige praktische invulling van PDCA.

5S: oorsprong, principes en effect

5S is een verbetermethode die eveneens zijn wortels heeft in de Japanse productie-­industrie. Het gaat om het optimaliseren van de werkplekorganisatie. Naar men zegt is dit geïnspireerd door Henry Ford’s CANDO-­systeem. De naam verwijst naar vijf Japanse begrippen, die in het Nederlands slim zijn vertaald als Sorteren, Schikken, Schoon­maken, Standaardiseren en Standhouden.

Verder lezen?

Ben je jouw wachtwoord vergeten? Klik dan hier.

Meer artikelen lezen?

Ben jij verantwoordelijk voor QHSE binnen jouw organisatie? Dan is Kwaliteit in Bedrijf voor jou dé bron om geïnformeerd te blijven over jouw vakgebied. Word lid van Kwaliteit in Bedrijf en krijg toegang tot dit artikel én honderden andere verdiepende artikelen, praktijkverhalen en inzichten voor jouw vakgebied.

Door:

Leo
Kerklaan
Strategie-professional en organisatieadviseur

(Advertentie)

Nieuwste artikelen

Het middenmanagement als kantelpunt van verandering
Het middenmanagement als kantelpunt van verandering
PDCA en Japanse ­kwaliteitsmethoden
PDCA en Japanse ­kwaliteitsmethoden
Als het algoritme gelijk krijgt
AI support
Toekomstbestendig ­kwaliteitsmanagement maakt organisaties ­weerbaarder
Toekomstbestendig ­kwaliteitsmanagement maakt organisaties ­weerbaarder
Drie finalisten bekend voor MVO Manager van het Jaar 2026
finalisten