Leiderschap wordt vooral verwacht van leiders. De gedachten gaan dan vaak uit naar (top) leidinggevenden: mensen in organisaties die vanuit een hiërarchische positie anderen ‘leiden’ in de veronderstelling dat zij dat nodig hebben. Dat klopt niet altijd. Toen iemand me onlangs vertelde welke moeite hij had met zijn leidinggevende, vroeg ik hem: ‘Heb jij eigenlijk wel een leidinggevende nodig?’ Zijn antwoord: ‘Nee, maar mijn leidinggevende vindt van wel.’ Tsja, dan heb je een goed uitgangspunt voor een gesprek…

Leiderschap is niet voorbehouden aan formele leiders. Iedereen kan invloed uitoefenen – ook zonder dat je daarvoor leiding ontvangt. Daarvoor hoef je niet de barricaden op te gaan. Dat kan in de alledaagse omgang met elkaar. 

Misschien is het daarom veel beter in organisaties dat strikte hiërarchische onderscheid tussen leidinggevenden en ‘hun’ medewerkers los te laten. Je hebt collega’s die richting geven, collega’s die managen, en collega’s die juist daardóór in teamverband de goede dingen goed kunnen doen. En: iedereen mag vanuit elke rol iets van dat samenspel vinden. In een veilige omgeving natuurlijk. Dat betekent niet ‘altijd aardig zijn’. Dat betekent wel ruimte voor scherpe gesprekken, verschillende perspectieven, feedback, reflectie en echte nieuwsgierigheid naar elkaar. Aldus Monique Koch, specialist in het begeleiden van teams en leiderschap.

Samenspel in de rolverdeling opdrachtgever en opdrachtnemer kan een goed alternatief zijn. Dat is zakelijker en geeft meer scherpte. Als bij een zzp’er. Dat kan zich bijvoorbeeld voordoen wanneer je als projectleider wordt gevraagd door een andere afdeling. De opdrachtgever en de beoogd projectleider sparren over het doel en de haalbaarheid van het project. Zo nodig komen ze tot een aangescherpte opdracht. Of ze komen er niet uit en geeft de beoogd projectleider aan: ‘Dan moet je mij niet hebben.’ Zo af en toe is het goed om uiteindelijk een keer nee te zeggen, ook dat is leiderschap.